zondag 22 augustus 2010

Verslag Kruidenweek - Kruidencursus augustus 2010

Van maandag 2 tot en met vrijdag 6 augustus heb ik deelgenomen aan de kruidenweek in de kruidentuin Cronesteyn in Leiden, georganiseerd door Het Kruidenrijk, docent Ria Hogervorst.
Het was een week om nooit te vergeten !

Vanaf het weekend voorafgaand aan de cursus kampeer ik op camping Stochemhoeve, gelegen pal naar de kruidentuin. Het weekend samen met Erwin doorgebracht met fietsen in de omgeving en het bezoeken van de stad Leiden.
Maandagochtend om klokslag 8 uur wandelde ik voor de eerste maal de prachtige kruidentuin in. Hier maakte ik kennis met Ria Hogervorst, de cursusleidster en 4 medecursisten, (uiteraard) allemaal vrouwen. Na het gezamenlijke ontbijt volgde een voorstelrondje en toen kon de cursus beginnen.

Het lesprogramma dat we krijgen is zeer divers en onder andere afhankelijk van het weer.
Ria doet veel intuïtief en laat het programma zichzelf ontwikkelen.
Maandag beginnen we met een boswandeling en vergaap ik me aan de enorme hoeveelheid kruiden die “zomaar” in het bos staan. Veel hiervan heb ik niet kunnen onthouden, ik besef meteen dat hier nog vele jaren voor nodig zijn.
Goudsbloem
Hierna maakten we een start met het maken van een goudsbloemzalf (calendula). Ieder ging met een mandje de tuin in en vulde deze met goudsbloemen. Vervolgens haalden we hier de lintbloemen van af, een lekker meditatief klusje. De lintbloemetjes worden daarna voor een eerste maal gekookt in gesmolten vaseline. Dit proces wordt gedurende de week een aantal keren herhaald. De goudsbloemensoep staat in totaal een uur of 30 te pruttelen, voordat hij verwerkt kan worden tot zalf, maar hierover later meer.
Ria heeft ons laten zien hoe planten gesnoeid kunnen worden, we namen zelfs een berkenboom onder handen. Tijdens de theorieles bespreken we de signaturenleer en alle eigenschappen van de goudsbloem. Zo staat de kleur geel voor de lever en de spijsvertering en rood voor het bloed en het hart. Goudsbloem schijnt levenskracht en optimisme te geven. En inderdaad, ik word erg blij van dit zonnige bloemetje, dat steeds meedraait met de zon.



Op momenten dat wij zelf een beetje doordraaien van alle informatie die er op ons afkomt is er gelukkig steeds ruimte om met een van de vele kruidenboeken die er voorhanden zijn op een mooi plekje in de tuin te zitten. Aan het eind van de middag togen we naar het gedeelte van de tuin waar de keukenkruiden staan. Hier zochten we kruiden uit, die we gebruikten bij de avondmaaltijd. Gaandeweg vertelt Ria steeds allerlei bijzonderheden over de verschillende kruiden. Ria is natuurgeneeskundige, dit betekent dus veel vegetarische gerechten, zuurdesembrood en weinig koffie.. Het eten was best lekker, maar ’s avonds terug op de camping had ik zo’n honger dat ik toch voor de verleiding ben gezwicht en alsnog een krentenbol en bakje cashewnoten heb genuttigd. Teveel verandering in één keer kan een mens nu eenmaal niet aan.

Dinsdag om 7 uur wakker geworden en even naar het weerbericht geluisterd. Aangezien dit voorlopig de laatste zonnige en droge dag zou worden begon ik de dag actief met het wassen van enkele kleren. De koffie schoot er hierdoor bij in, maar aangezien dit toch al een week leek te worden waarin mijn hele voedingspatroon overhoop gegooid zou worden, vond ik dit wel passend. Vandaag voor de eerste keer yoga. Op dit tijdstip verwachtte ik niet direct de maangroet, maar toch was dit de oefening die we vandaag en ook de komende ochtenden uitvoeren. Het ontbijt bestond uit een variant op het budwigpapje, een mengsel van verschillende graanvlokken, geweekt lijnzaad, vruchtensap en kwark.

Een deel van de ochtend stond in het teken van St Janskruid. Na een theoretische verhandeling werden we met een schaaltje de tuin in gestuurd om de verse bloempjes te plukken. Deze werden in potjes gestopt, bijgevuld met olie en op een zonnige plaats in de vensterbank gezet. De bedoeling is dat we dit proces nog enkele dagen herhalen en uiteindelijk een mooie, rode St. Jansolie creëren. Rond 11 uur liepen we de stad in om inkopen te doen bij een natuurvoedingswinkel. Inmiddels liep ik te gieren van de honger en dook snel een “Spar” in om wat noodrantsoenen aan te leggen in de vorm van rode wijn, pinda’s en krentenbollen met kaas. Om bij het kruidenthema te blijven ook nog wat lekker kruidendouchescremes aangeschaft, zodat ik ook de volgende dagen fris en fruitig kan beginnen.

Na de lunch was het weer tijd om goudsbloemen te plukken en de pannen bij te vullen. Voor het overige nog wat theorieles gehad over plantensoorten (composieten, lipbloemigen enz) en inhoudstoffen (bitterstoffen, looistoffen enz). Om een uur of 5 maakten we een flinke wandeling en zijn daarna weer aan het koken geslagen. Spontaan bedenken we welke kruiden we aan het eten willen toevoegen en halen deze dan uit de tuin. Soms word ik hierbij overvallen door faalangst, ben bang dat ik mijn medecursisten zal vergiftigen en mis de vertrouwde potjes met etiketten in mijn aanrechtkastje.

Op woensdag begin ik al aardig in het ritme te komen. Om 7 uur opstaan, ben als eerste bij de douche, spoel wat kleren uit en maak een praatje met een campinggast die op dat moment net uit de nachtdienst komt en ga naar de kruidentuin. Hier word ik steevast opgewacht door Ria die dan al klaarzit met een pot kruidenthee. Gedurende de hele dag drinken we grote hoeveelheden kruidenthee, uiteraard van verse kruiden.
Kruidenrijk
Vandaag gaan we naar de tuin van het Kruidenrijk in Haaren, Brabant. Om half 11 werden we met koffie en ontbijtkoek verwelkomd door Yvonne en Rene, de eigenaars van het Kruidenrijk. De tuin is aanzienlijk groter dan Cronesteyn en wat meer verwilderd, wat niet verwonderlijk is met zo’n enorme hoeveelheid planten. Er werden flinke regenbuien voorspeld, dus voordat deze voorspellingen werkelijkheid werden, liepen wij al met een mandje door de tuin. Ieder had zijn taak, ik plukte de gele bloemen van de toorts (koningskaars), een ander de prachtige blauwe korenbloemen, een derde roze muskus enz. Toen de regen begon te vallen leegden we onze manden op de droogzolder. Het was vandaag wel een dagje productie draaien. De kruiden lagen nog maar nauwelijks op de droogrekken of het volgende karweitje diende zich aan: tinctuur maken van goudsbloemen. De bedoeling is dat je een steriele pot vult met alcohol en met deze pot de tuin ingaat. Je maakt contact met de plant alvorens je hem een kopje kleiner maakt en in kleine stukjes knipt. Hierbij is het volgens Yvonne van belang dat je niet menstrueert of in een onstabiele emotionele stemming verkeert, want dat kan de tinctuur nadelig beïnvloeden. Er barstte een enorme regenbui los, waardoor dit allemaal toch wat chaotisch verliep. De bloemen werden snel geplukt en ook het met aandacht knippen lukte niet echt. Sommige cursisten praten voortdurend, probeer dan maar eens contact te maken met je bloemetje.

Wat er meer nog aan bod kwam was het afscheppen van St Jansolie, een heel proces van scheppen, zeven, filteren en persen en dan heb je alleen nog maar de schone bovenolie. Het proces herhaalt zich na een paar dagen als ook de onderolie bezonken is. Zoals alles wat ik hier zie, een zeer arbeidsintensief karwei. Nu ik weet hoeveel bloemen (duizenden) er nodig zijn voor een tinctuur, thee of zalf en ik aan den lijve heb ondervonden hoeveel tijd hiervoor nodig is, is het een godswonder dat het Kruidenrijk zo weinig geld vraagt voor zijn produkten. Het zijn echte idealisten die het gebruik van kruiden willen bevorderen en daarom zowel hun cursus als hun produkten aanbieden voor een vriendelijke prijs. Op de tuin is men verstoken van alle luxe. Er is geen electriciteit, water haal je uit de regenton en dan het ik het nog niet eens gehad over het eco-toilet een wat sjieke benaming voor een bak die van te voren is gevuld met stro.
Bacteriën doen het composterende werk. Het eindproduct is compost. Overigens staat er een keurig huisje om heen en is het helemaal niet vies, hooguit wat onwennig om na gebruik niet door te trekken, maar de boel te bedekken met een beetje stro.
Het was een fantastische dag die werkelijk is omgevlogen. Op de terugweg reden we helaas verkeerd. De tomtom stuurde ons steeds terug naar Haaren en we deden er wel 2 ½ uur over om terug te komen in Leiden. De andere auto was gelukkig wel optijd en het eten en een glaasje wijn stonden bij terugkomst al klaar. Na het eten zat iedereen er doorheen en zijn we tijdig gestopt.

Al dagen werden we gelokt door braamstruiken die voller en voller raakten met rijpe vruchten. Donderdag was het de hoogste tijd om deze te plukken. Veel bramen zaten erg hoog en waren voor ons onbereikbaar, anderen waren omgeven door brandnetels. Uiteindelijk wisten we toch een flinke schaal vol met bramen te plukken, waarvan we deels bramensap en deels bramenjam hebben gemaakt. We hebben onze potjes met St Jansolie aangevuld met verse bloemetjes. Dit moet zo tussen 10.00 en 12.00 uur gebeuren. De bloemen moeten droog zijn, maar worden geplukt voordat de zon zijn hoogtepunt bereikt. Het theoriedeel bestond o.a. uit een uitleg over de ruwbladigen en roosachtigen/Rosacea. Agrimonie en braam zijn hier voorbeelden van, deze kruiden werden uitvoerig besproken.

Het is allesbehalve een hete zomer. Overdag is het vrijwel steeds goed weer met niet te hoge temperaturen. ‘s Nachts kan het flink afkoelen, vooral als het vochtig is. Dan lig ik met een trainingsbroek en fleecejack onder mijn slaapzak. Af en toe valt er wat regen, maar in tegenstelling tot het weerbericht is er ook heel veel zon.
Vrijdagochtend had ook weer zo’n koude start. Op de korte afstand van de tent naar de douche verstijven mijn voeten van de kou. Gelukkig is het water meestal lekker warm. Als er echter meerdere gasten tegelijk water gebruiken heb je te maken met wisselbaden, variërend van gloeiend heet tot ijzig koud. In dure wellnesscentra betaal je hier kapitalen voor, hier kost het slechts een douchemuntje.
Ria Hogervorst
De vermoeidheid was bij iedereen flink toegeslagen. We maken dan ook enorm lange en intensieve dagen, om 8 uur startend met yoga en eindigend rond 19.30 uur na de maaltijd of avondwandeling.Er volgde opnieuw een produktieve dag. In plaats van bloemen, haalden we vandaag het zaad van de goudsbloemen. We leerden hoe we planten kunnen stekken en vulden een aantal stekbakken met rozemarijn, artemisia en lavendel. We vulden 200 potjes met goudsbloemzalf, bestemd voor de schoolkinderen van Leiden. De goudsbloemen die inmiddels 30 uur hebben opgestaan werden eerst door een zeef geschept en het filtraat vervolgens door een fijnmazig theefilter. De potjes werden voor de helft gevuld met warme vloeibare zalf. Pas als de eerste laag gestold is volgt de tweede helft. Als ook deze laag is gestold worden de deksels op de potjes geplaatst. Dit alles gebeurt heel precies. Om de druk wat op te voeren roept Ria ons steeds toe dat er geen druppel gemorst mag worden. Naast deze potjes met zalf, vulden we ook een groot aantal flesjes met respectievelijk goudsbloem- en St Jans olie. We werkten in verschillende groepjes en vormden zo een klein produktielijntje. De eerste stap bestond uit het filteren van de olie, waarna deze in 50 ML flesjes werd geschonken. Voor de geur worden aan elk flesje 10 druppels etherische olie (rozenhout of rozemarijn) toegevoegd. Dan worden de flesjes dichtgedraaid en plakken we kleine etiketjes op de dop. De “officiële” etiketten worden door Ria zelf thuis gemaakt. Aan het eind van de middag maakten we nog een laatste boswandeling en sloten daarna de week af met een maaltijd. We zijn in de afgelopen week steeds lekkerder gaan koken en dit diner vormde het hoogtepunt met wel 6 verschillende gerechten. Toen was het tijd om op te ruimen, af te wassen en afscheid te nemen. Beladen met spullen: stekken, potjes zalf, olie, bramenjam e.d. ging iedereen naar huis. Einde van een zeer bijzondere en inspirerende week.